Sağlık Ekonomisi Nedir?
Sağlık ekonomisinin ayrı bir alan olarak ele alınmasında önemli etkenlerden biri, sağlık sektöründeki kaynak kullanımının giderek artmasıdır.
- Bu durumun sebepleri ise;
- Sağlık talebinin artması
- Ortalama yaşam süresinin uzaması
- Teknolojinin gelişmesi
- Bulaşıcı hastalıkların azalarak kronik hastalıkların artması olarak gösterilebilir.
Sağlık Ekonomisi
Sağlık ekonomisi, ekonomi bilimi kapsamında kullanılan analiz ve tekniklerin, sağlık sektörüne uyarlanmasıdır.
Sağlık ve ekonomi arasındaki ilişkinin en üzerinde durulması gereken nokta; sağlık düzeyinde meydana gelen gelişmelerin, toplumsal refah ve kalkınmışlık düzeyini önemli ölçüde etkilemesidir.
Sağlık ekonomisi, sağlık sektöründe kullanılan kaynakların verimliliğini sağlayan ve optimal düzeyde kaynak kullanımını amaçlayan bir alt disiplindir.
Sağlık kurumlarının varlığını sürdürebilmeleri büyük oranda sağlık hizmetlerini minimum maliyetle, maksimum verimle sunmalarına, kaynaklarını etkin kullanmalarına bağlıdır.
Ülkelerin ve sağlık kurumlarının sağlık politikasına yönelik temel amaçları; toplumun sağlık düzeyinin geliştirilmesi ve sağlık hizmetlerinin sunumunda adaletin sağlanabilmesidir.
Sağlık ekonomisi kısıtlı olan kaynaklarla toplum sağlığının korunması, geliştirilmesi, hastalıkların tedavi edilmesi, sağlık hizmetlerinin ulaşılabilirliğinin sağlanması ve bu etkenlerin maliyetlerini; ihtiyaçlar doğrultusunda, yaşam kalitesini ve toplum refahını göz önünde bulundurarak dağıtmaktır.
Sağlık ekonomisinde amaç, bireylerin ödeme gücüne göre değil, sağlık ihtiyacına göre sağlık hizmetlerinin ulaştırılmasıdır.
Kaynakların hangi alanlara ayrılmasıyla daha fazla sağlıklı yaşam sağlanabileceği esastır. Maksimum kar değil maksimum etkinlik esastır.
Sağlık hizmetlerinde artan maliyetler, gayri safi milli hasılayı da etkilemektedir. Birçok ülkede gayri safi milli hasıladan sağlığa ayrılan payın arttığı görülmektedir. GSMH içerisindeki sağlığa ayrılan pay ise, ülkelerin kalkınmışlık düzeylerini etkilemektedir.
Sağlık Ekonomisinin Kapsamı
Sağlık alanı oldukça geniş bir alanı kapsamaktadır.
Sağlık hizmetlerine olan talebin oluşması ve ilgili hizmetlerin piyasaya arz edilmesi, sağlık hizmetlerinin ekonomik bir yaklaşım içerisinde başlangıç noktası durumundadır.
Arz meselesi söz konusu olduğunda, sağlık alanında neler üretileceğinin belirlenmesi önemlidir. Sağlık konusunda arzın ne şekilde olacağı toplumun sağlık ihtiyacına bağlıdır. Bir toplumda bireyin sağlık durumunu etkileyen bazı etmenler bulunmaktadır.
Bireyin sağlık durumunu etkileyen etmenler;
- Genetik
- Mesleki Sağlık Riskleri
- Eğitim
- Gelir Durumu
- Beşeri ve Fiziki Sermaye
- Ailenin Sağlık Geçmişi – Kalıtım
Sağlık hizmetlerinde arzın nasıl etkinliğinin sağlanacağı önemlidir.
Bu anlamda;
- Sağlık Hizmetlerindeki Maliyetler
- Alternatif Üretim Teknikleri
- İnsan gücü
- Alet- ekipman, ilaç gibi sağlık girdileri piyasaları
- Fiyat, ücret sistemleri
- Kâr amacı güden ve gütmeyen kurumlar
Sağlık ekonomisinin taleple ilgili kısmı da oldukça karmaşıktır. Genel itibariyle piyasaların işleyişinde talebin belirlenmesinde bireylerin zevk ve tercihleri temel veri olarak alınır.
Fakat sağlık hizmetleri söz konusu olduğunda talep faktörü; ‘sahip olma isteği’ ya da ‘ödeyebilme durumu’ ndan ziyade ‘ihtiyaç’lar doğrultusunda ortaya çıkmaktadır.
Talebi etkileyen bazı faktörler bulunmaktadır;
- Fiyat
- Ulaşılabilirlik
- Zaman
- Psikolojik etmenler(tanınan/alışılan doktor veya kuruluş)
Bir toplumun sağlık durumu, o toplumun;
- Sağlıktan ne anladığı ne kadar değer verdiği,
- Hayatın değeri,
- Sağlık statüleri indeksi,
- Sağlıklı geçecek ortalama hayat ümidinin yükselmesi gibi etmenlere de bağlı olmaktadır.Sağlık hizmetlerinde arz ve talep arasında bir denge gözetilmesi esastır.
Sağlık ekonomisi bu aşamaların yanı sıra; planlama, bütçeleme ve gözlemleme mekanizmaları ile sağlık sisteminin çeşitli açılardan etkinliği ve faydasının araştırılması aşamalarını da içermektedir.
Sağlık Ekonomisi Tarihi
İkinci Dünya Savaşı sonrasında sağlık sorunları baş göstermiş; bununla beraber sağlık sorunu yaşamayanların da sağlık durumunun devam edebilmesi için sağlık hizmetlerine ihtiyaç artmıştır.
Teknolojinin de sağlık alanında oldukça yaygın şekilde kullanımına bağlı olarak maliyetler artmış ve toplumun sağlık konusunda bilinçlenmesi, sağlık hizmetlerine ulaşımın eskiye kıyasla kolaylaşması, sağlık sigortalarının yaygınlaşması sonuçlarını doğurmuştur.
Sağlık ve ekonomi arasındaki ilişkiyi ilk ve kapsamlı olarak ilk kez değerlendiren bilim adamı Kenneth Arrow olmuştur(1963).
Arrow, sağlığın diğer sektörlerden farklı bir yapıya sahip olduğunu vurgulayarak, sağlık maliyetlerinin ve ekonomik yapısının farklı bir yönetimsel bakış açısı ile ele alınması gerekliliğini ortaya koymuştur.
Sağlık alanında meydana gelebilecek bir hata, bireyin yaşantısını etkileyecektir. Hayati öneme sahip bu alanın piyasa koşullarına terk edilemeyeceği, Kenneth Arrow’un ortaya koymasıyla beraber günümüze kadar uzanan bir gerçektir.
